De grote problemen die klimaatverandering met zich meebrengt kunnen we niet meer voorkomen…de hittegolven, watertekorten en natuurbranden volgen elkaar ook deze zomer weer op. De dreiging is reëel en gevoelens van ongerustheid en bezorgdheid zijn gerechtvaardigd. We ondervinden de gevolgen aan den lijve en zullen er mee moeten leren omgaan.

In 2022 benadrukte de WHO in de  ‘Mental health and Climate Change: Policy brief’ dat de klimaatcrisis een negatieve impact heeft op de mentale gezondheid en dat het een belangrijk aandachtspunt moet zijn bij gezondheids- en klimaatbeleid. In klimaatrechtszaken wordt mentale schade steeds vaker aangevoerd in procedures tegen overheden en bedrijven, blijkt uit onderzoek. Begin 2026 verscheen het proefschrift van Simon van Eekert over de vraag hoe met deze claims moet worden omgegaan. Maar wat ís het effect van klimaatverandering op ons mentale welzijn? En wat te doen als het niet goed lukt om te gaan met  gevoelens van woede, onmacht en angst? Hoe kunnen we onze veerkracht vergroten?

Met deze vragen in mijn hoofd sloot ik aan bij een cursus over klimaatpsychologie. Dit is een vorm van toegepaste psychologie waarbij wordt gekeken naar de emoties en de sociale en mentale processen als gevolg van van de klimaatcrisis. Klimaatpsychologie is op dit moment vooral gebaseerd op onderzoek, theorie en methoden uit de omgevingspsychologie, sociale psychologie en de klinische psychologie. Klimaatpsychologen begeleiden mensen bij psychische en emotionele problemen door klimaatverandering. Zij richten  zich ook op het bevorderen van duurzaam gedrag en het bevorderen van veerkracht tegen de gevolgen van klimaatverandering. Het is noodzakelijk om bewustzijn te creëren over de impact van klimaatverandering op onze psychische gezondheid. Het geven van voorlichting over de gevolgen van hitte en droogte, en het maken van duidelijke hitte-actieplannen dragen bijvoorbeeld bij aan het bewustzijn. Ook is het bevorderen van een veerkrachtige samenleving van essentieel belang om ons aan te kunnen passen.

Welke mentale klachten kunnen zich voordoen? Mensen kunnen stress, angst of traumatische klachten krijgen door de directe blootstelling aan extreme gebeurtenissen,  zoals overstromingen of bosbranden. Klachten kunnen ook ontstaan door de directe effecten van geleidelijke veranderingen, zoals stijgende zeespiegels en warmere temperatuten. Ook door indirecte blootstelling, bijvoorbeeld het nieuws, kunnen angst, stress en bezorgdheid toenemen. Een goed boek over klimaatpsychologie is ‘Klimaatpsychologie: Hoe psychologie bijdraagt aan een duurzaam leven’. Aan de orde komen niet alleen de mentale gevolgen van klimaatverandering, maar ook het omgaan met eco-emoties en de rol van de psychologie bij het bevorderen van duurzaam gedrag.          

Het valt mij op dat het niet makkelijk is om met elkaar onze zorgen en angsten rondom klimaatverandering bespreken, ook zorgen voor toekomstige generaties. Het is ook een moeilijk onderwerp. Ik ben benieuwd of de leden van de VMR, dagelijks bezig met milieuproblematiek, deze zorgen ook delen met collega’s en of er binnen de werkkring ook begrip voor bestaat. En misschien zijn er goede ideeën om veerkrachtig met klimaatverandering om te gaan? Graag nodig ik u uit om tijdens onze bijeenkomsten hierover met elkaar in gesprek te gaan.

Ik wens iedereen een hele fijne zomer!

Natasja Teesing, Coördinator VMR