Kennisnetwerk en discussieplatform
Programma, presentaties en literatuurtips
Marlon Boeve
Voorzitter VMR, hoogleraar omgevingsrecht in gebiedsontwikkeling, TU Delft
Van harte welkom op de 16e editie van de VMR Actualiteitendag!
Na vandaag bent u weer volledig op de hoogte van de actualiteiten op het terrein van het milieurecht en het omgevingsrecht. Elf deskundigen praten u bij. Op het programma staan onder meer de actualiteiten en ervaringen met het algemeen bestuursprocesrecht, de vergunningen en algemene regels, zorgplichten onder de Omgevingswet, milieueffectrapportage, milieu in het omgevingsplan en de BOPA en maatwerk in de milieurechtspraak. Daarnaast komen de actuele ontwikkelingen over soortenbescherming en Natura 2000 en stikstof, waterkwaliteit, PFAS en bodem voorbij.
Het bestuur van de VMR is bijzonder dankbaar dat elf deskundigen bereid zijn de VMR Actualiteitendag weer tot een succes te maken en u in één dag bij te praten over de belangrijkste actuele ontwikkelingen in het omgevingsrecht. Vijf jonge onderzoekers presenteren vandaag hun onderzoek tijdens een postersessie. In de pauzes kunt u met ze in gesprek.
Ik wens u namens het bestuur een prettige, inspiratievolle en leerzame dag toe.
Dit programmaboekje is digitaal beschikbaar gesteld aan de deelnemers. Via het digitale boekje kan de meeste literatuur worden geraadpleegd. U kunt dit boekje ook als pdf downloaden, maar dan zijn de links niet beschikbaar.
Marlon Boeve
Hanna Tolsma
Hoogleraar Besluitvorming en rechtsbescherming in het omgevingsrecht, Rijksuniversiteit Groningen
PRESENTATIE Hanna Tolsma - na afloop van de dag beschikbaar
Onderwerp
In deze bijdrage wordt een overzicht gegeven van een selectie van belangrijke ontwikkelingen in het bestuurs(proces)recht. De komst van de Omgevingswet en de aandacht voor snelle en efficiënte procedures vormen de aanleiding van een aantal ontwikkelingen in de jurisprudentie en de wetgeving die in deze presentatie behandeld worden. Aan de orde komt onder meer rechtspraak over vroegtijdige participatie en het bindend adviesrecht van de gemeenteraad bij bopa’s. Ook wordt aandacht besteed aan de ontwikkelingen op het gebied van wetgeving gericht op versnelling van procedures van besluitvorming en rechtsbescherming (zoals de Reparatiewet Varkens in Nood-arrest, de Wet versterking regie volkshuisvesting en de Wet op de defensiegereedheid).
Literatuur
• H.D. Tolsma, ‘Strijd om de fysieke leefomgeving: het sectorale defensiebelang eerst!?’, M en R 2025/78
• Voorstel Reparatiewet Varkens in Nood-arrest
• Voorstel Wet versterking regie volkshuisvesting
Jurisprudentie
Belanghebbende
Relativiteitsvereiste
Vroegtijdige participatie
Bindend advies
Ongemotiveerd afdoen falende beroepsgronden
Maarten Verhoeven
Senior rechter, Rechtbank Oost-Brabant
PRESENTATIE Maarten Verhoeven - na afloop van de dag beschikbaar
Onderwerp
De (bestuurs)rechtspraak in het omgevingsrecht wordt in menige koffie-corner besproken. Het duurt te lang. Ze zijn te actief, politiek gekleurd of juist te passief. Moet ik nog faxen? Raakt de bestuursrechter het vertrouwen in de rechtspraak kwijt? Na een korte reflectie op deze vragen worden enkele knelpunten en de daarvoor gekozen maatwerkoplossingen in de huidige praktijk besproken:
Literatuur
Jurisprudentie
Valérie van ‘t Lam
Advocaat Stibbe Amsterdam en bijzonder hoogleraar milieurecht, Rijksuniversiteit Groningen
PRESENTATIE Valerie van 't Lam - na afloop van de dag beschikbaar
Onderwerp
Actualiteiten over de milieuvergunning en algemene regels zowel in het kader van de Wabo als de Omgevingswet voor zover niet al besproken door andere sprekers.
Literatuur
Jurisprudentie
Onder meer de volgende uitspraken zullen worden besproken:
1. Activiteitenbesluit milieubeheer / Besluit activiteiten leefomgeving, o.a.
ZZS en pZZS
2. Omgevingsvergunning voor milieu, o.a.
a. Systematiek milieubelastende activiteit, inclusief overgangsrecht
b. Aanscherpen en weigeren Wabo/Ow
c. Varia: ZZS, voorzorg, civiel en mensenrechten (kort)
3. Afval(stoffen) / Zware ongevallen
4. Handhaving, o.a. functioneel daderschap
Koffie en thee in de zijruimtes
Tijdens de pauzes kunt u ook in gesprek met de promovendi die hun onderzoek met een poster aan u laten zien.
Fleur Onrust
Advocaat-partner SIX advocaten
PRESENTATIE Fleur Onrust - na afloop van de dag beschikbaar
Onderwerp
De ontwikkelingen in de jurisprudentie (ABRvS, Rechtbanken, HvJEU) en regelgeving omtrent soortenbescherming op grond van de Habitat- en Vogelrichtlijn. Aan de orde komen beschermde soorten (de wolf), schadelijke handelingen, de rol van mitigerende maatregelen, het opzetvereiste, de vereisten voor vergunningverlening van een omgevingsvergunning voor een flora en fauna-activiteit. De zorgplicht voor soortenbescherming onder de Omgevingswet. Na-isolatie en e-DNA.
Jurisprudentie
Ralph Frins
Universitair hoofddocent Omgevingsrecht, Tilburg University
PRESENTATIE Ralph Frins - na afloop van de dag beschikbaar
Onderwerp
Actuele ontwikkelingen op het gebied van het gebiedsbeschermingsrecht en stikstofdepositie. Naast enkele cruciale uitspraken wordt ingegaan op ontwikkelingen m.b.t. wet- en regelgeving en beleid.
Literatuur
Jurisprudentie
Zie de op de powerpointslides opgenomen uitspraken en ECLI-nrs.
De lunch wordt verzorgd door Huize Molenaar.
Tijdens de pauzes kunt u ook in gesprek met de promovendi die hun onderzoek met een poster aan u laten zien.
Kars de Graaf
PRESENTATIE Kars de Graaf - na afloop van de dag beschikbaar
Onderwerp
Het wettelijk stelsel van de Omgevingswet kent een bijzondere plek toe aan algemene en specifieke zorgplichten. Die plek wordt geduid aan de hand van zowel de beoogde werking als de meest recente jurisprudentie.
Literatuur
Jurisprudentie
Marcel Soppe
Advocaat bij RNMW advocaten
PRESENTATIE Marcel Soppe - na afloop van de dag beschikbaar
Onderwerp
Actualiteiten in regelgeving en jurisprudentie inzake milieueffectrapportage
Jurisprudentie
Tessa Rötscheid
Promovenda Utrecht Centre for Water, Oceans and Sustainability Law
PRESENTATIE Tessa Rötscheid - na afloop van de dag beschikbaar
Onderwerp
In deze bijdrage worden de belangrijkste actualiteiten besproken in relatie tot de Kaderrichtlijn Water (KRW). Daarbij wordt onder meer ingegaan op de vraag of Nederland na het verstrijken van de (verlengde) deadline op 22 december 2027 in een ‘watercrisis’ terecht komt. Ook worden enkele uitspraken besproken. Tot slot wordt stilgestaan bij enkele (voorgestelde) wijzigingen/ontwikkelingen in de (Europese) wet- en regelgeving.
Literatuur
Rötscheid e.a., ‘25- jarig jubileum van de Kaderrichtlijn Water: reden voor een feestje of een moment van bezinning?’, M en R 2025/54.
Jurisprudentie
Tijdens de pauzes kunt u ook in gesprek met de promovendi die hun onderzoek met een poster aan u laten zien.
Daniëlle Roelands-Fransen
Advocaat bij Pels Rijcken
PRESENTATIE Daniëlle Roelands-Fransen - na afloop van de dag beschikbaar
Onderwerp
Onder de Omgevingswet vormt het omgevingsplan een centraal instrument waarin ook regels voor milieubelastende activiteiten worden opgenomen. Voor de Omgevingswet golden hoofdzakelijk algemene regels op rijksniveau. Een deel van de milieuregels die voorheen waren opgenomen in het Activiteitenbesluit milieubeheer worden via het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) en de bruidsschat (hoofdstuk 22 omgevingsplan) voortaan geregeld in het omgevingsplan. Daarmee ontstaat voor gemeenten meer afwegingsruimte om milieuregels te stellen.
Tijdens deze inleiding wordt u meegenomen in de wijze waarop milieuregels in het omgevingsplan kunnen worden opgenomen én de manier van toetsing aan milieuregels in het kader van de beoordeling van ETFAL bij het verlenen van een omgevingsvergunning voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA).
Anne de Vries
Jurist bij ChemLegal
PRESENTATIE Anne de Vries - na afloop van de dag beschikbaar
Onderwerp
In deze bijdrage wordt ingegaan op recente juridische ontwikkelingen en actuele thema's op het gebied van PFAS. Aan bod komen: de ZZS-status van PFAS sinds eind 2024 en de juridische implicaties voor bedrijven, de recente uitspraak van de Rechtbank Den Haag in de PFAS-zaak tegen de Staat, het (gefaseerde) EU-verbod op PFAS, bodemsanering, aansprakelijkheid voor vervuiling en sanering en opkomende thema's, zoals PFAS-pesticiden en PFAS in circulaire (bouw)materialen.
Literatuur
Jurisprudentie
Willem Bosma, advocaat-partner Van der Feltz advocaten
Pauline van Aardenne, advocaat-partner Van der Feltz advocate
PRESENTATIE Willem Bosma - na afloop van de dag beschikbaar
Onderwerp
Op 1 januari 2024 is, als onderdeel van de Omgevingswet, een ten opzichte van de Wet bodembescherming gewijzigd kader voor bodembeheer in werking getreden. Inmiddels zijn hiermee enkele ervaringen opgedaan en is ook de eerste jurisprudentie verschenen. Tijdens de Actualiteitendag zal hier aandacht aan worden geschonken. Ook zal worden ingegaan op het gewijzigde beleid ten aanzien van de toepassing van staalslakken, waaronder het tijdelijke verbod tot het onder voorwaarden toepassen daarvan, vooruitlopend op de meldplicht (aanvankelijk informatieplicht) die in het Besluit activiteiten leefomgeving zal worden opgenomen.
Literatuur
Jurisprudentie
Vijf onderzoekers presenteren hun onderzoek aan de hand van posters. U kunt met de onderzoekers tijdens de pauzes in gesprek.
Bekijkt u hier de webpagina met de samenvattingen van de onderzoeken en de posters.
De in dit programmaboekje gelinkte literatuur is tot 1 juli 2026 ter beschikking gesteld door:
Wolters Kluwer, Instituut voor Bouwrecht, Boom Juridische uitgevers, Lefebvre Sdu, uitgeverij Paris
